از اينجا روشن مىشود كسانى كه درصدد تخطئهء عقل و نتائج منطقى و فلسفى براهين او مىباشند چقدر در جهالت و ضلالت بسر مىبرند ، درحاليكه بزرگان دين و لواداران شرايع الهى حقيقت وجودى انسان را در تكامل عقلى او مىشمرند ، و قرب به پروردگار را در گرو ميزان معرفت او بواسطهء ارتقاء مراحل عقلانى او مىدانند . بزرگان از حكماء الهى و فلاسفهء اسلامى جهت وصول به اين درجه و مرتبهء فعليّت ، خود را به هر مشقّت و صعوبتى درانداخته ، و سبّ و سخنان ناروا و نسنجيدهء نابخردان و جهّال را تحمّل كردند ، تا علوم متعاليهء الهى و عوالم ناشناختهء معرفت را براى پويندگان مسير هدايت و عالم قرب ميسّر نمايند . شناخت حقيقت عالم وجود و اسرار نهفته در آن ، و كشف مراتب اسماء و صفات حضرت حقّ و كيفيّت ربط ذات پروردگار با عوالم امكان ، و در نتيجه نحوهء ارتباط انسان با مبدأ هستى و شناخت جوهر وجودى انسان ، و سنخيّت او با مبدأ خلقت و دريافت حقيقت خليفةاللّهى و كيفيّت رجوع انسان به ذات پروردگار و كشف اسرار عالم وجود ، و ارتقاء انسان در مراتب مختلف سير و سلوك إلى الله و وصول به حقيقت ذات واجب الوجود و فناء در حقيقت و هويّت حضرت حقّ ، و اندكاك در مرتبهء احديّت و سپس بقاء بالله در سير عوالم اسماء و صفات كه بالاترين و راقىترين مرتبهء تكامل وجودى انسان است ، تماماً در گرو ادراك عرفان نظرى و قضاياى فلسفى و مبانى حِكمى فلسفه و عرفان اسلامى قرار دارد .